Anahita goddess dress

سوزن دوزی بلوچی

Needlework

سوزن دوزی یکی از صنایع دستی و هنرهای ایرانی است که با نخ وسوزن روی پارچه ودیگر بافت ها انجام میگیرد. این هنر در ایران بیشتر در استان سیستان و بلوچستان ( بلوچ ها ) و بعضی از مناطق دیگر ایران همچون اصفهان (ارامنه) ،بختیاري ها، شمال كشور(تركمن ها)، خراسان

یزد( زرتشتیان یزد) انجام مي شود. سوزن دوزي هاي این مناطق از لحاظ طرح، رنگ و نوع دوخت با هم تفاوت هایي دارد. درایران مهد هنر سوزن دوزی سیستان وبلوچستان است که توسط زنان بلوچ انجام میگیرد

تاریخچه

سوزن دوزی، که در اصطلاح محلی به آن سُوچِن دوزی «نیز گفته می شود، از اصلی ترین هنرهای رایج در میان اقوام بلوچ است، اما به رغم اصالت چشمگیر و قابل ملاحظه این هنر باید خاطرنشان ساخت که به دلیل فقدان مطالعات مستمر و در دسترس نبودن منابع تاریخی بررسی پیشینه سوزن دوزی بلوچ و تعیین قدمت تاریخی آن به راحتی امکان پذیر نیست. باوجوداین، می توان گفت سوزن دوزی با صنعت تولید ابریشم رابطه ای مستقیم دارد و قراین تاریخی مبین آن است که در گذشته پرورش کرم ابریشم در بلوچستان معمول بوده و تجارت ابریشم بازار گرمی داشته است. در برخی از منابع زمان شروع این هنر ۰۱۱ تا ۰۱۱ سال پیش از اسلام و شواهد موجود حاکی ازآن است که این شیوه دوخت از اوایل اسلام در میان قوم بلوچ رایج بوده و در دورة ایلخانی و به خصوص دور ه های تیموری و صفوی به اوج خود رسیده است.

Needlework

رزم آرا در کتاب خود به نام جغرافیای نظامی به این موضوع اشاره دارد که: در قرا چانف، شکیم و ایرانشهر مقداری ابریشم به عمل می آوردند و به مصرف گل دوزی، کلاه، عرقچین، سرمه دان، کیسه پول، جلد دعا، بازوبند، پیش سینه و سر دست لباس زنانه می رساندند. از بعضی شواهد نیز چنین استناد می شود که ،سابقاً پرورش کرم ابریشم در بلوچستان معمول بوده است و تجارت ابریشم بازار گرمی داشته است و اکنون و به اندازه مصرف داخلی ابریشم تولید می کنند. در مورد بافت پارچه و مصرف ابریشم در کتاب بلوچستان، تألیف ذبیح الدین ناصح آمده است که: پیش از آنکه خرید پارچه از خارج معمول شود کسانی بودند که شغل آن ها پارچه بافی بود و آن ها را جولاهک می نامیدند و محل کار آن ها را کارگاه می گفتند. در کتاب تاریخ سلاجقه نیز اشاره کوتاهی به ابریشم مکران م یشود، که قیمت آن در زمان پادشاهی طغرل شاه به مبلغ سی هزار دینار می رسید.

شاید نتوان سند دقیقی از تاریخچه هنر سوزن دوزی ارائه نمود، اما می توان در سنگ نگار هها و سفال های پیش از تاریخ، اشکالی هندسی مشابه نقوش سوزن دوزی بلوچ مشاهده کرد. در حقیقت «هنرمندان بلوچ با ارائه طرح ها، نقش و نگارها، محیط، جامعه، باورها و رفتارها، خواستها و آرزوهای خودشان را بازگو می کنندهمچنین به اعتقاد برخی پژوهشگران و بر اساس شواهد موجود نقوش سوزن دوزی بلوچ قرابت و نزدیکی خاصی با نقوش سنگ ن گارههای پیش از تاریخ دارد که همین قدمت سوزن دوزی باعث شده بر جذابیت و اعتبار این هنر رازآلود افزون شود. به گفته برخی پژوهشگران تا سال های ۵۶ و۵۵ خرید محصولات سوزندوزی و هنر دست زنان بلوچ در بازارهای جهانی از سطح قابل قبولی برخوردار بوده، به طوری که فرانسه با بیشترین خرید مقام اول، آلمان دوم، آمریکا سوم و کشورهای ژاپن، سوئیس، انگلیس و ایتالیا در رده های بعدی خرید محصولات سوزن دوزی بلوچ قرار داشته اند

 

شیوه دوخت

در سوزن دوزی روی سطح پارچه های ساده طرح هایی را با نخهای رنگی ترسیم می کنند. این کار با کمک سوزن و قلاب انجام می شود و بخیه های ظریفی روی پارچه می دوزند

در روش های اجرای سوزن دوزی تنوع زیادی وجود دارد. معمولاً برای سوزن دوزی از کارگاه گلدوزی )قابی به شکل مستطیل یا دایره برای صاف نگه داشتن پارچه( استفاده می شود. روی پارچه های کتان، زربافت، ابریشمی، پشمی و پنبه ای روش های مختلف سوزن دوزی اجرا می شود و در آن از نخ های ابریشمی، پشمی، الیاف مصنوعی، نخ گلابتون، نخ نقده، نخ ملیله و نخ سرمه استفاده می شود

 

استفاده از سوزن دوزی در لباس دربر ایران

 

فرح پهلوی، از علاقه مندان به هنر سوزن دوزی بود. به سفارش وی، برخی
لباس های درباری در دهه ۶۱ خورشیدی در منطقه ایرندگان بلوچستان دوخته شده و آراسته به سوزن دوزی بودند.

تیم حبرات برای تلاش در زنده نگهداشتن این هنر اصیل ایرانی در بسیاری از طرح ها از سوزن دوزی استفاده کرده است.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *